Sa bawat sulok ng pulitika sa Pilipinas, tila walang araw na walang pasabog. Ngunit nitong mga nakaraang araw, dalawang magkahiwalay
ngunit parehong nakakagimbal na isyu ang yumanig sa bansa—ang muling pag-ungkat sa misteryo ng pagkamatay ng beteranong brodkaster na si Percy Lapid
at ang kontrobersyal na “expose” ni Congressman Leandro Leviste sa loob ng Kamara. Ang mga kaganapang ito ay hindi lamang simpleng
balita; ito ay mga pahiwatig ng mas malalim na sakit ng ating lipunan: ang kawalan ng pananagutan, ang kapangyarihan ng mga dinastiya, at ang katotohanang minsan, ang “chismis” ay may bahid ng nakakatakot na katotohanan.
Ang “Bulong” na Dumadagundong: Sino ang Tunay na Mastermind?
Matagal nang naging palaisipan kung nasaan si Gerald Bantag, ang dating Bureau of Corrections chief na itinuturong utak sa pagpaslang kay Percy Lapid. Subalit, sa isang bagong anggulo na tinalakay sa mga online platforms at political circles, isang pangalan ang lumulutang na maaaring magbago sa takbo ng imbestigasyon: si Senator Ronald “Bato” dela Rosa.
Ayon sa mga kumakalat na impormasyon, na bagamat tinatawag na “chismis” ay seryosong sinusuri ng mga observer, kaya hindi sumusuko si Bantag ay dahil hindi naman talaga siya ang pinaka-utak. Ang teorya ay nakatuon sa posibilidad na si Senator Bato ang may mas mabigat na motibo at kapasidad. Ito ay nananatiling alegasyon, ngunit nagbubukas ito ng mga tanong na dapat sagutin. Kung ang pamilya Lapid ay naghahanap ng tunay na hustisya, iminumungkahi ng mga kritiko na baka kailangan nilang ilihis ang tingin mula sa bilibid patungo sa Senado.
Ang ganitong klase ng espekulasyon ay hindi basta-basta lumalabas nang walang pinaghuhugutan. Ang kasaysayan ng Davao, kung saan nagmula ang senador at ang dating pangulo, ay puno ng mga kwento ng karahasan na madalas ay nananatiling bulong na lamang. Ang hamon ngayon sa mga awtoridad: kaya ba nilang imbestigahan ang isa sa mga pinakamakapangyarihang tao sa bansa kung sakaling totoo ang mga bulong?
Si Percy Lapid Bilang “Propeta” ng Pulitika
Upang mas maintindihan ang bigat ng pagkamatay ni Percy Lapid, kailangang balikan ang kanyang mga binitiwang salita noong siya ay nabubuhay pa. Tila hindi lamang siya mamamahayag; siya ay naging propeta ng kasalukuyang gulo sa pulitika.
Isa-isang nagkakatotoo ang kanyang mga prediksyon. Una na rito ang pagtalikod ni Vice President Sarah Duterte kay Pangulong Bongbong Marcos (PBBM). Noong panahong “unity” pa ang isinisigaw ng lahat, si Lapid ay nagbabala na sa mga ahas sa gabinete at sa ambisyon ng mga Duterte na bawiin ang kapangyarihan. Nakita na niya ang mga bitak sa alyansa bago pa man ito mapansin ng publiko.
Binanggit din ni Lapid ang tungkol sa impeachment laban kay Sarah Duterte, na ngayon ay usap-usapan na sa Kongreso. Higit pa rito, tinalakay niya ang kontrol ng dating administrasyon sa Korte Suprema dahil sa dami ng appointees ni dating Pangulong Duterte. Ito umano ang dahilan kung bakit malakas ang loob ng pamilya at kung bakit tila hirap ang kasalukuyang administrasyon na papanagutin sila sa batas.
Ang pagpatay kay Lapid, sa kontekstong ito, ay nagkakaroon ng mas malinaw na motibo. Hindi lang siya pinatay dahil sa simpleng kritisismo; pinatahimik siya dahil hawak niya ang roadmap ng mga planong pulitikal ng isang makapangyarihang pamilya. Ang kanyang mga expose tungkol sa “Davao Mafia” at ang mga larawan ng mga anak ng dating pangulo kasama ang mga umano’y drug personalities ay mga ebidensyang posibleng naging mitsa ng kanyang buhay. Si Lapid ay isang “Kakampink” na hindi natakot bumangga sa pader, at ang kanyang mga huling broadcast ay nagsisilbing testamento ng kanyang tapang.
Habang mainit ang usapan sa Maynila, hindi rin pahuhuli ang Davao City sa mga karumal-dumal na krimen. Isang insidente ng pananaksak at pagpatay ang naiulat kamakailan, na iniuugnay sa awayan sa “gold bars.” Ang ganitong mga balita ay sumisira sa imahe ng Davao bilang “safest city,” isang naratibong matagal nang ibinebenta ng mga Duterte. Ang “gulo” na ito ay nagpapakita na sa kabila ng kamay na bakal, laganap pa rin ang krimen at karahasan, na tila lalo pang lumalala ngayong nawala na sila sa Malacañang.
Ang P2 Milyong “Bonus” at ang Batang Kongresista
Sa kabilang banda ng spectrum, isang iskandalo naman ang sumabog sa Batasan Pambansa. Ito ay matapos ibunyag ni Congressman Leandro Leviste, isang bagito sa pulitika, ang tungkol sa umano’y P2 milyong “Christmas bonus” na natanggap ng mga kongresista.
Agad itong kinontra ng liderato ng Kamara, sa pamumuno ni Deputy Speaker Ronaldo Puno. Ang paliwanag: hindi ito bonus na ibubulsa, kundi Maintenance and Other Operating Expenses (MOOE). Ito ay pondo na inilaan para sa mga pangangailangan ng distrito—pang-Christmas party ng mga staff, pangtulong sa mga constituents, at iba pang operational costs ngayong kapaskuhan. Ang pagkakaroon ng MOOE ay normal na proseso sa gobyerno at lahat ito ay dapat may resibo at liquidation.
Dito pumasok ang matinding kritisismo kay Leviste. Sa halip na purihin bilang whistleblower, marami ang tumawag sa kanya na “hilaw,” “papansin,” at “walang alam.” Ang kanyang ginawa ay itinuring na iresponsableng “pag-iintriga” na nagdulot ng maling impresyon sa publiko na kinukurakot ng mga kongresista ang pera. Ang tawag dito ng iba ay “kadaldalan” na walang basehan.
Para sa mga beterano sa pulitika, ang ginawa ni Leviste ay nagpapakita ng kanyang kawalan ng karanasan at maturity. Ang pag-aakala na ang pondo ng gobyerno na ibinaba sa opisina ay “bonus” ay isang malaking red flag sa kanyang kakayahang umintindi ng public finance. Kung tutuusin, ang pondo ay para sa taumbayan, hindi para sa kanya, kaya bakit ito gagawing isyu kung gagamitin naman sa tama?
Ang Salot ng Political Dynasty at mga “Nepo Babies”
Ang insidente kay Leviste ay nagbukas ng mas malaking usapin: ang problema ng Political Dynasty at mga Nepo Babies sa gobyerno.
Si Leviste, na anak ng isang senador, ay inihalintulad sa iba pang mga anak-pulitiko na tila nakuha ang pwesto hindi dahil sa galing, kundi dahil sa apelyido. Kasama sa mga binatikos ay sina Kiko Barzaga at maging si Vice President Sarah Duterte. Sila ang mga tinatawag na “spoiled brat” ng pulitika—mga indibidwal na lumaki sa layaw, nasanay na ibinibigay ang lahat, at kapag naupo sa pwesto ay kulang sa disiplina at kaalaman.
Ang ganitong sitwasyon ay nagpapatunay sa matinding pangangailangan para sa isang Anti-Political Dynasty Law. Habang ang mga pamilyang ito ay patuloy na nagpapasa-pasa ng kapangyarihan, ang kalidad ng serbisyo publiko ay bumababa. Nagiging palaruan na lamang ng mga mayayamang angkan ang Kongreso at Senado.
Naalala ng marami ang sinabi ni Vice Ganda: ang trabaho ng lehislatura ay gumawa ng batas, hindi ang maging DSWD na namimigay ng ayuda. Ngunit dahil sa sistema ng patronato at dinastiya, nagiging “contest” na lang ng pamudmod ng pera ang pulitika, at ang mga tulad ni Leviste na hindi naiintindihan ang tunay na mandato ay nagiging hadlang sa maayos na governance.
Ang Hamon sa Kinabukasan: Republic of Mongolia?
Sa huli, ang mensahe ay malinaw at nakakatakot. Kung patuloy nating hahayaan na mamuno ang mga “hilaw” na pulitiko at mga taong may bahid ng dugo at korapsyon, saan pupulutin ang Pilipinas? Ang babala ng speaker ay diretsahan: baka magising na lang tayo isang araw na ang ating bansa ay parang “Republic of Mongolia”—isang bansang watak-watak, walang direksyon, at pinamumunuan ng mga warlord at spoiled brats.
Ang kaso ni Percy Lapid at ang isyu ni Leviste ay magkaugnay sa isang banda—pareho silang simptomas ng isang bulok na sistema. Sa kaso ni Lapid, ang kawalan ng hustisya at ang paghahari ng karahasan. Sa kaso ni Leviste, ang pagiging incompetent ng mga nasa pwesto at ang kawalan ng meritokrasya.
Bilang mga mamamayan, nasa atin ang hamon. Panahon na upang maging mapanuri. Hindi sapat ang makinig sa “chismis,” kailangan nating tuntunin ang katotohanan. Hindi sapat ang bumoto dahil sa apelyido, kailangan nating kilatisin ang kakayahan. Dahil sa huli, tayo rin ang magbabayad—maging sa buwis man na sinasayang ng mga “bonus” o sa buhay na nawawala dahil sa mga “mastermind” na hindi mahuli-huli. Ang bawat “Merry Christmas” na bati nila ay may kapalit, at madalas, ang kapalit ay ang kinabukasan ng ating bayan.