Isang malaking bombang politikal at ekonomiko ang sumabog ngayong linggo matapos patawan ng Department of Energy (DOE) ng dambuhalang P24-bilyong multa ang kumpanyang Solar Philippines na itinatag ni Batangas 1st District Representative Leandro Leviste. Ang desisyong ito, na yumanig sa sektor ng enerhiya, ay mabilis na sinagot ng neophyte congressman sa pamamagitan ng isang matapang na pahayag: ang multa ay hindi umano tungkol sa kuryente, kundi isang politikal na ganti dahil sa kanyang hawak na kontrobersyal na “Cabral Files.”
Sa gitna ng mainit na bangayan sa pagitan ng Lehislatura at Ehekutibo, tila lumalalim ang bitak habang nagpapalitan ng mabibigat na akusasyon ang magkabilang panig. Kung ang Palasyo at DOE ang tatanungin, ito ay isyu ng “non-performance” at kabiguang maghatid ng serbisyo. Pero para kay Leviste at sa kanyang mga taga-suporta, ito ay isang malinaw na “demolition job” upang patahimikin ang isang mambabatas na nagsisiwalat ng katiwalian sa mga proyekto ng gobyerno.
Ang P24-Bilyong Hampas ng DOE
Nagsimula ang lahat nang ianunsyo ni Energy Secretary Sharon Garin ang desisyon ng ahensya na kanselahin ang nasa 28 service contracts ng Solar Philippines at patawan ito ng multang aabot sa P24 bilyon. Ayon sa DOE, ang kumpanya ay nabigong maideliver ang ipinangakong renewable energy capacity sa itinakdang panahon. Ang mga proyektong ito, na dapat sana ay nagpapagaan na sa krisis sa kuryente ng bansa, ay nanatiling “idle” o nakatiwangwang.
Para kay Garin, hindi katanggap-tanggap ang pagkaantala lalo na’t nasa gitna ng krisis sa enerhiya ang Pilipinas. Iginiit niya na ang bawat kontratang hindi natutupad ay katumbas ng perwisyo sa taumbayan na nagbabayad ng mataas na singil sa kuryente. Ang hakbang na ito ng DOE ay sinasabing bahagi ng mas malawakang paglilinis sa sektor ng enerhiya upang matanggal ang mga developer na “nang-uupuan” lang ng mga kontrata.
Ngunit ang tiyempo ng desisyon ay naging mitsa ng hinala. Ang dambuhalang multa ay inilabas sa panahong mainit ang usapin tungkol sa mga isiniwalat ni Leviste na katiwalian sa Department of Public Works and Highways (DPWH).
Ang “Cabral Files” at ang Anggulo ng Ganti
Hindi pinalampas ni Leviste ang pagkakataon na tawagin ang atensyon ng publiko sa kung ano ang tingin niya ay tunay na dahilan sa likod ng crackdown ng DOE. Sa kanyang mga pahayag, direktang inugnay ng mambabatas ang multa sa kanyang tangkang paglalabas ng tinatawag na “Cabral Files.”
Ang Cabral Files ay tumutukoy sa mga dokumentong diumano’y galing sa yumaong DPWH Undersecretary na si “Cathy” Cabral. Ang mga dokumentong ito ay naglalaman umano ng listahan ng mga “insertions” sa national budget, mga pangalan ng makapangyarihang opisyal, at mga contractor na nakikinabang sa mga maanomalya at substandard na flood control projects.
Ayon kay Leviste, noon pang Setyembre ay nakakatanggap na siya ng mga banta at babala. Sinabihan umano siya na kung itutuloy niya ang pagbubunyag sa nilalaman ng Cabral Files, siya ay uulanin ng mga kaso. Para sa kanya, ang P24-bilyong multa ng DOE ay ang katuparan ng mga bantang iyon—isang “resbak” ng mga taong tinatamaan ng kanyang kampanya laban sa korapsyon.
Iginiit ni Leviste na ang timing ay masyadong kahina-hinala. Kung kailan siya nag-iingay tungkol sa bilyon-bilyong pisong nasasayang sa “ghost projects” ng DPWH, saka naman biglang binuhay at pinalaki ang isyu sa kanyang dating kumpanya.
Ghost Projects vs. Delayed Projects
Isa sa pinakamainit na punto ng debate ay ang pagkumpara ng administrasyon sa mga “idle projects” ng Solar Philippines sa mga “ghost projects” ng gobyerno. Ilang opisyal, kabilang na si Presidential Communications Office (PCO) Undersecretary Claire Castro, ang nagparinig na tila wala ring pinagkaiba ang hindi nadeliver na solar projects sa mga proyektong hangin.
Dito mariing pumalag si Leviste. Ipinaliwanag niya na may malaking pagkakaiba ang dalawa. Ang mga proyekto ng Solar Philippines ay pinopondohan ng pribadong kapital. Kung maantala man o hindi matuloy ang mga ito, walang perang nalulustay mula sa kaban ng bayan. Ang lugi ay sa bulsa ng mga pribadong investors, hindi sa buwis ng mamamayan.
Sa kabilang banda, ang “ghost projects” sa flood control na kanyang iniimbestigahan ay gumagamit ng pondo ng gobyerno. Binabayaran ang mga contractor gamit ang buwis ng taumbayan para sa mga dike at kalsada na hindi naman pala ginawa o sadyang substandard kaya’t nasisira agad pagdating ng baha. Para kay Leviste, ang pagtutulad sa dalawang sitwasyon ay isang malisyosong pagliligaw sa isyu upang pagtakpan ang tunay na nakawan sa gobyerno.
Idiniin din ni Leviste na ang pagkaantala ng kanyang mga solar projects ay kadalasang dulot ng red tape at mabagal na pagproseso ng permits sa mismong mga ahensya ng gobyerno—isang problemang kinahaharap ng halos lahat ng developers sa bansa.
Digmaan sa Media: Leviste vs. Castro
Ang tensyon ay hindi lang nakatuon sa DOE kundi maging sa PCO. Nagsampa ng kasong libelo si Leviste laban kay Usec. Claire Castro dahil sa serye ng mga online posts at vlogs nito na tumitira sa mambabatas.
Inakusahan ni Castro si Leviste ng pagiging “flipper”—isang termino sa negosyo na tumutukoy sa pagkuha ng kontrata o prangkisa hindi para i-develop kundi para ibenta agad at kumita ng mabilis. Ayon sa kampo ng Palasyo, ginagamit lang umano ni Leviste ang gobyerno para magpayaman sa pamamagitan ng pagbebenta ng mga papel na kontrata.
Agad itong sinagot ni Leviste ng P110-milyong libel suit. Sa kanyang reklamo, tinawag niyang “malicious” at walang basehan ang mga paratang. Nilinaw niya na ang kanyang ibinenta sa Meralco ay ang kumpanyang SP New Energy Corp. (SPNEC) at hindi ang prangkisa ng Solar Para sa Bayan. Ang transaksyon ay lehitimong negosyo na dumaan sa tamang proseso at disclosure sa Philippine Stock Exchange.
Para kay Leviste, ang mga banat ni Castro ay hindi na simpleng kritisismo kundi bahagi ng orkestradong atake para sirain ang kanyang kredibilidad at ilihis ang atensyon ng publiko mula sa isyu ng DPWH corruption.
Ang Mas Malalim na Implikasyon
Ang girian na ito ay lumalagpas na sa simpleng away-pulitika. Sinasalamin nito ang matinding sigalot sa loob ng alyansa ng gobyerno at ang nagtutunggaliang interes sa negosyo at serbisyo publiko.
Sa isang banda, nariyan ang argumento ng “accountability.” Ang DOE, sa pamumuno ni Garin, ay nais ipakita na walang sinasanto ang gobyerno pagdating sa pagpapatupad ng kontrata. Gusto nilang maging leksyon ang nangyari sa Solar Philippines para sa iba pang renewable energy players: mag-deliver kayo o magbayad kayo. Kung totoo ang paninindigan ng DOE, ito ay magandang senyales para sa disiplina sa industriya.
Sa kabilang banda, nariyan ang argumento ng “political harassment.” Kung totoo ang alegasyon ni Leviste na ginigipit siya dahil sa Cabral Files, nagpapakita ito ng nakakatakot na realidad kung saan ang regulatory power ng gobyerno ay ginagamit na sandata laban sa mga kritiko. Ang “weaponization” ng mga ahensya tulad ng DOE para patahimikin ang mga whistleblower ay isang seryosong banta sa demokrasya.
Habang nagpapatuloy ang bangayan, ang taumbayan ang naiipit sa gitna. Ang mga pangako ng murang kuryente mula sa solar energy ay nananatiling pangarap, habang ang baha ay patuloy na namiminsala dahil sa mga kwestyunableng flood control projects.
Ang susunod na mga araw ay magiging kritikal. Aabangan ng publiko kung itutuloy ni Leviste ang paglalabas ng buong nilalaman ng Cabral Files sa kabila ng dambuhalang multa. Sa kabilang dako, aabangan din kung tuluyan nang babawiin ng gobyerno ang lahat ng permiso ng kanyang mga kumpanya at kung may iba pang kasong isasampa laban sa kanya.
Isa itong “high-stakes” na laro ng kapangyarihan kung saan bilyon-bilyong piso at kinabukasan ng imprastraktura ng bansa ang nakataya. Sa huli, ang tanong ng bayan: Sino ang nagsasabi ng totoo, at sino ang tunay na naglilingkod sa interes ng Pilipino?
Frequently Asked Questions (FAQs)
Ano ang dahilan ng P24-bilyong multa ng DOE kay Leviste? Ang multa ay ipinataw ng Department of Energy dahil sa kabiguan umano ng Solar Philippines, na itinatag ni Rep. Leandro Leviste, na tapusin at paandarin ang kanilang mga renewable energy projects sa itinakdang panahon. Kinansela rin ang kanilang mga kontrata dahil dito.
Ano ang “Cabral Files” at bakit ito mahalaga? Ang “Cabral Files” ay mga dokumentong diumano’y galing sa yumaong DPWH Usec. Cathy Cabral na naglalaman ng ebidensya ng malawakang korapsyon sa flood control projects. Sinasabi ni Leviste na ang multa sa kanya ay ganti ng mga taong sangkot sa listahang ito upang pigilan siyang ilabas ang katotohanan.
Bakit nagsampa ng kaso si Leviste laban kay Claire Castro? Nagsampa ng libel case si Leviste dahil sa mga pahayag ni PCO Usec. Claire Castro na tinatawag siyang “flipper” at inaakusahang nagbebenta ng prangkisa ng gobyerno para sa pansariling kita. Mariin itong itinanggi ni Leviste at sinabing paninirang-puri ito.
Totoo bang “ghost projects” ang mga proyekto ng kumpanya ni Leviste? Ayon kay Leviste, hindi ito matatawag na “ghost projects” sa parehong antas ng sa gobyerno dahil pribadong pera ang gamit dito at walang pondo ng bayan na nawala. Ang terminong “ghost projects” ay madalas gamitin para sa mga proyekto ng gobyerno na binayaran pero hindi ginawa.
May kinalaman pa ba si Leviste sa Solar Philippines ngayon? Bagama’t siya ang nagtatag ng kumpanya, nag-resign na si Leviste sa board of directors ng SP New Energy Corp. (SPNEC) at Terra Solar bago pa lumabas ang desisyon ng DOE. Ibinenta na rin niya ang malaking bahagi ng kanyang shares sa Meralco group, bagama’t nananatili siyang shareholder sa parent company na Solar Philippines.