MANILA — Isang malaking dagok sa integridad ng pambansang pondo ang ibinunyag nina Senate President Pro Tempore Panfilo “Ping” Lacson at dating Senate President Vicente “Tito” Sotto III matapos nilang kumpirmahin na may mga indibidwal sa loob mismo ng gobyerno ang gumagamit sa pangalan ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. (BBM) upang makapagsingit ng bilyun-bilyong pondo sa national budget.
Ang rebelasyon ay nakasentro sa tinatayang P100 bilyong halaga ng insertions na diumano ay inilaan para sa mga flood control projects sa Bicol region at iba pang lugar, ngunit walang sapat na detalye at transparency. Ayon kay Lacson, ito ay isang malinaw na kaso ng “misrepresentation” kung saan ipinapamukha ng mga tiwaling opisyal na may basbas ng Pangulo ang kanilang mga transaksyon, kahit na wala naman itong katotohanan.
Ang “Expose” nina Lacson at Sotto
Sa isang panayam, idinetalye ni Lacson kung paano nila natuklasan ang nasabing anomalya. Ayon sa beteranong mambabatas, nakatanggap sila ng impormasyon na mayroong “midnight insertions” sa General Appropriations Act (GAA). Ang mga insertions na ito ay kadalasang isinisingit sa huling bahagi ng deliberasyon ng budget upang hindi na masuri nang maigi ng ibang mambabatas.
“Nakakagulat dahil ang lakas ng loob nilang gamitin ang pangalan ng Presidente. Sinasabi nila, ‘Utos ito ni BBM, kailangan itong maipasok.’ Pero noong vinerify namin, wala namang ganung utos,” pahayag ni Lacson.
Sinusugan ito ni Tito Sotto, na nagsabing matagal nang problema ang ganitong sistema sa gobyerno. Aniya, ang P100 bilyong pondo na pinag-uusapan ay hindi barya-barya. Kung ito ay mapupunta sa korapsyon sa halip na sa tunay na flood control projects, taumbayan ang magdurusa lalo na sa panahon ng bagyo.
Papel ni Secretary Boying Remulla
Kasabay ng expose sa Senado, nagbigay din ng pahayag si Justice Secretary Jesus Crispin “Boying” Remulla. Kinumpirma ng Kalihim na may mga lumapit sa kanyang tanggapan na nagtatangkang “ayusin” ang ilang kaso at linisin ang pangalan ng mga sangkot sa budget mess.
Mariing sinabi ni Remulla na hindi uubra ang “padrino system” sa ilalim ng kasalukuyang administrasyon. “May mga pumupunta dito, akala nila madadaan sa pakiusap. Pero ang utos ng Pangulo ay malinaw: walang sasantuhin. Kung may sala, kakasuhan,” ani Remulla.
Ang pahayag na ito ni Remulla ay nagpatibay sa sinabi ni Lacson na mismong si Pangulong Marcos ay hindi kinukunsinte ang mga ganitong gawain. Sa katunayan, ang expose ay tila naging “cleansing mechanism” upang matukoy kung sino ang mga “anay” sa administrasyon na sumisira sa tiwala ng publiko.
Epekto sa 2025 Midterm Elections
Ang isyung ito ay pumutok sa panahong papalapit na ang 2025 midterm elections. Maraming political analyst ang nagsasabi na malaki ang magiging epekto nito sa mga alyansa. Ang pagkakadawit ng mga opisyal sa “budget insertion” scandal ay maaaring maging mitsa ng pagbagsak ng ilang kilalang pangalan sa pulitika.
Si Lacson, na kilala sa kanyang adbokasiya laban sa pork barrel at insertions, ay muling pinatunayan ang kanyang papel bilang “watchdog” ng kaban ng bayan. Ang kanyang pagbubunyag ay nagbigay ng mensahe sa mga botante na kailangan pa rin ng mga mambabatas na handang bumangga kahit sa mga kaalyado ng administrasyon para sa kapakanan ng bayan.
Reaksyon ng Publiko at Netizens
Agad na nag-viral sa social media ang balita, lalo na nang kumalat ang mga video clips ng pahayag nina Lacson at Sotto. Maraming netizens ang nagpahayag ng galit at pagkadismaya.
“Bakit kailangan pang gamitin ang pangalan ng Presidente? Ibig sabihin, may sariling agenda ang mga taong ‘yan sa paligid niya,” komento ng isang netizen sa Facebook.
May mga nanawagan din na pangalanan na nina Lacson ang mga partikular na opisyal na sangkot. “Huwag lang blind item, Senator Ping. Pangalanan na ‘yan para hindi na makatakbo sa eleksyon,” dagdag pa ng isang user sa Twitter/X.
Ang Ibig Sabihin ng “Budget Insertion”
Para sa kaalaman ng nakararami, ang budget insertion ay ang proseso ng pagdaragdag ng pondo sa national budget na hindi dumaan sa tamang proseso ng executive planning. Kadalasan, ang mga proyektong ito ay walang sapat na feasibility study.
Sa kaso ng P100 bilyong flood control projects, ang pangunahing tanong ay:
-
Saan eksaktong lugar ilalagay ang mga proyekto?
-
Sino ang mga contractor na makikinabang?
-
Bakit kailangang isingit ito at hindi isinama sa orihinal na proposal ng Department of Public Works and Highways (DPWH)?
Ayon sa mga eksperto, ang flood control ay isa sa mga “favorite” na source ng kickback dahil mahirap i-audit ang mga proyekto sa ilalim ng tubig o lupa (tulad ng dredging at desilting).
Ang Susunod na Hakbang
Dahil sa bigat ng mga alegasyon, inaasahan na magsasagawa ng Senate Blue Ribbon Committee hearing upang imbestigahan ang isyu. Hinamon ni Lacson ang mga kasamahan sa Kongreso na buksan ang libro at himayin ang bawat item sa budget.
Samantala, naglabas na rin ng direktiba ang Malacañang na nag-aatas sa lahat ng ahensya na maging transparent sa kanilang budget utilization. Ito ay upang mapawi ang hinala na may basbas ng Pangulo ang mga kaduda-dudang insertions.
Ang hamon ngayon ay nasa Office of the Ombudsman at Department of Justice upang sampahan ng kaso ang mga mapapatunayang nagkasala. Kung mapapatunayan, ang mga sangkot ay maaaring maharap sa kasong Plunder o Pandarambong, lalo na kung ang halaga ay lalampas sa P50 milyon.
Frequently Asked Questions (FAQs)
Sino ang nagbunyag ng anomalya sa budget? Sina Senator Panfilo “Ping” Lacson at dating Senate President Vicente “Tito” Sotto III ang nagbunyag na may P100 bilyong insertion sa budget na ginamitan ng pangalan ni Pangulong Marcos Jr.
Ano ang ibig sabihin ng Budget Insertion? Ito ay ang pagdaragdag ng pondo sa General Appropriations Act (GAA) para sa mga proyekto na hindi kasama sa orihinal na proposal ng gobyerno at kadalasang walang sapat na pag-aaral.
Totoo bang inutos ni BBM ang insertion? Ayon kay Lacson, na-verify nila na walang utos ang Pangulo at ginamit lamang ang kanyang pangalan ng mga tiwaling opisyal (misrepresentation) upang makalusot ang pondo.
Ano ang gagawin ng DOJ at Ombudsman? Nangako si Justice Secretary Boying Remulla na hindi uubra ang padrino system at iimbestigahan ang sinumang sangkot, habang ang Ombudsman ay handang tumanggap ng ebidensya para sa kaukulang kaso.
Magkano ang halaga ng pondong sangkot? Tinatayang nasa P100 bilyon ang halaga ng insertions na karamihan ay nakalaan para sa mga flood control projects.