“Ang Crisis, Ang Katarantaduhan, at ang Walang Katapusang Proteksyon sa Matataas na Opisyal”
Sa bawat araw na lumilipas, tila paulit-ulit ang eksena sa ating bansa: may krisis sa ekonomiya, may baha, may sunog, may kakulangan sa pondo, at sa kabila ng lahat ng ito, may mga pulitiko na tila walang pakialam. Habang ang presyo ng gasolina at diesel ay patuloy na tumataas, ang mga bilihin ay sumusunod sa tindi ng inflation, at ang kita ng ordinaryong mamamayan ay nananatiling mababa. May mga economic relief packages, may subsidies, ngunit alam nating hindi sapat. Ito ay realidad na kinakaharap natin—hindi lamang sa Pilipinas kundi sa buong mundo.
Ngunit sa gitna ng totoong krisis, may lumilitaw na isang mas mapanganib na uri ng krisis—ang krisis ng katapatan at moralidad sa politika. Dito pumapasok ang intellectual dishonesty, ang paggamit ng krisis bilang dahilan para iligpit ang pananagutan ng mga mataas na opisyal. Halimbawa, may mga DDS at politiko na inuulit ang argumento: “Huwag munang mag-usap ng impeachment, tutukan muna natin ang ekonomiya.” Sa unang tingin, tila makatwiran. Sino ba ang hindi tatanggap ng argumento na dapat ay pokus tayo sa pagtaas ng presyo, sa inflation, at sa krisis sa kabuhayan?
Ngunit sa likod nito ay malinaw ang agenda: protektahan ang mga opisyal na may tanong sa kanilang kayamanan at paggamit ng pondo. Gamit ang argumento ng krisis, pinipigilan ang imbestigasyon sa mga kasong may halong pandaraya at hindi tamang paggamit ng pondo, tulad ng mga isyu kay Vice President Sarah Duterte. Ito ay isang taktika na matagal nang ginagamit: laging may excuse, laging may dahilan para hindi mapanagot ang may sala.
Tingnan natin ang kaso ng confidential funds: 125 milyong piso, inubos sa loob lamang ng 11 araw. Sinasabi na ito ay para sa tipsters, sa witnesses, sa renta ng safe houses. Ngunit sino ang tunay na nakinabang? Ano ang detalyadong breakdown? Saan eksaktong napunta ang pera ng mamamayan? Ang mga tanong na ito ay tila walang sagot. Kapag nagtangkang magtanong ang isang mamamahayag o kongresista, agad na pinupuna, minumura, o tinatakot ng mga minions at online trolls. Ang tanong lang: ang pondo ng bayan ay barya ba, o ito ba ay dapat ipaliwanag?
Pareho ang nangyayari sa mga nakaraang isyu ng flood control scandal. Malalaking pondo ng bayan ang nawala sa mga bulsa ng tiwaling opisyal, at sa kabila nito, tila nakalimutan na ang kaso. Ang mga opisyal na sangkot ay nananatiling malaya, may dignidad, at may “righteous indignation” pa—sila pa ang nag-aakusa sa iba na hindi tama. Napakasakit isipin na ang pera na pinaghirapan ng mamamayan ay nagagamit sa ganitong paraan—napupunta sa mga bulsa ng tiwaling tao at hindi sa mga proyekto na tunay na makikinabang ang nakararami.
At narito ang kabaliwan: habang dapat ay may accountability, ginagamit ang argumentong “tutukan muna ang crisis” bilang depensa. Ngunit ang krisis ay laging naroroon. Laging may inflation, laging may kakulangan sa kita, laging may problema sa ekonomiya. Kung palaging gagamitin ito bilang dahilan, kailan ba matatapos ang proteksyon sa mga opisyal na may sala? Kailan ba natin haharapin ang katotohanan na dapat ang mga tiwaling opisyal ay mapanagot, at ang pera ng bayan ay maprotektahan?
Ang kaso ng Vice President Sarah Duterte ay malinaw na halimbawa. Habang may economic crisis, may pagpapaliwanag sa confidential funds, may paglilinaw sa flood control, may imbestigasyon sa yaman, palaging may mga tinig na nagsasabing huwag munang itanong, huwag muna silang panagutin, tutukan muna natin ang krisis. Ngunit hindi ito tunay na dahilan—ito ay taktika para iligtas ang isang mataas na opisyal sa pananagutan.
Hindi lang ito tungkol sa isang tao o partido. Ito ay tungkol sa sistema. Kung patuloy nating hahayaang may proteksyon sa may sala dahil sa palaging krisis, ang buong bansa ay nawawalan ng pagkakataon na umunlad. Kung natutunan natin noon na mapanagot ang mga magnanakaw sa flood control, sana ngayon ay mas marami na tayong pondo na magagamit sa mga programang pangkabuhayan at tulong sa mamamayan. Ngunit sa halip, nananatili ang katiwalian at walang hanggang proteksyon sa may kapangyarihan.
Ang lohika ng selective accountability—kung saan may mga opisyal na pinapanagot at may mga hindi—ay dahilan kung bakit patuloy na nauuwi sa kawalan ng progreso ang bansa. Ang mga malalaking isda ay hindi nahuhuli; ang maliit na problema ay palaging binibigyan ng pansin. Ang resulta: ang kaban ng bayan ay laging kulang, at ang mamamayan ay palaging nagdurusa.
Kung titingnan natin ang mga argumento ng DDS at mga politiko na tulad ni Senator Robin Padilla, malinaw na ang pangunahing dahilan ay hindi ang ekonomiya, kundi proteksyon sa mga kasamahan sa pulitika. Ang argumento ay ginagamit lamang upang iligpit ang pananagutan sa mga kasong may malakas na ebidensya. Sa ganitong sitwasyon, ang mamamayan ay tila walang magawa kundi manood sa mga palabas ng kapangyarihan at taktika.
Hindi lang ito kwento ng pulitika; ito ay kwento ng moralidad, hustisya, at karapatan ng mamamayan. Sa bawat confidential fund, sa bawat pondo ng flood control, at sa bawat hindi mapanagot na opisyal, ang tanong ay iisa: hanggang kailan natin hahayaang gamitin ang krisis bilang tabing para sa katiwalian? Ang bawat tanong ay may bigat, bawat dokumento ay may kahulugan, at bawat tanong sa komite ay naglalayong protektahan ang mamamayan, hindi ang tiwaling opisyal.
Sa huli, ang tunay na krisis ay hindi lamang ekonomiya. Ang tunay na krisis ay sa sistema, sa moralidad ng mga namumuno, at sa kakayahan nating panagutin ang may sala. Ang pagpapabaya sa mga kasong may ebidensya ay isang kasalanan sa mamamayan. Ang pagbibigay-daan sa intellectual dishonesty ay isang kasalanan sa demokrasya.
Kung tunay nating nais na umunlad bilang bansa, dapat pantay ang pagpapanagot. Walang excuse ang economic crisis para iligtas ang may sala. Walang excuse ang inflation o kakulangan sa kita para ipagpaliban ang hustisya. Ang mamamayan ay may karapatan malaman kung paano ginastos ang kanilang pera, at ang mga opisyal ay may obligasyon ipaliwanag at ipagtanggol ang kanilang aksyon sa harap ng batas at publiko.
At sa bawat araw na lumilipas, habang patuloy ang discussion sa impeachment, sa confidential funds, at sa flood control scandal, ang isang bagay ay malinaw: ang tunay na laban ay laban ng mamamayan kontra katiwalian, laban ng transparency kontra proteksyon ng may sala. Kung hindi natin haharapin ang mga kasong ito, patuloy tayong magiging saksi sa walang katapusang proteksyon ng tiwaling opisyal, at ang krisis—sa ekonomiya at moralidad—ay mananatili.
Ang debate ay hindi simpleng pulitika. Ito ay pagsusuri sa moralidad ng pamahalaan. Sa bawat confidential fund na hindi naipaliwanag, sa bawat flood control scandal na nakalimutan, at sa bawat opisyales na hindi mapanagot, lumalabas ang katotohanan: sa Pilipinas, habang may krisis, may proteksyon, may katiwalian, at may kawalang-katarungan. At hanggang hindi natin ito tinatama, ang krisis ay palaging naroroon—hindi lamang sa ekonomiya, kundi sa buong sistema ng gobyerno.