Kumpirmasyon ng mga Paratang: Anino ng Karahasan at Katarungan sa Pilipinas
Sa isang kasaysayang puno ng pang-aalipusta, takot, at dugo, muling bumangon ang tanong: hanggang kailan magpapahintulot ang mundo na ang kapangyarihan ay maging sandata laban sa sariling bayan? Noong Oktubre 5, 2016, sa gitna ng mataong lansangan at malamlam na ilaw ng tanggapan ng lokal na pamahalaan, nagsimula ang malalim at marahas na kabanata ng kasaysayan na ngayo’y sinisiyasat ng International Criminal Court. Ang kaso laban kay Rodrigo Duterte ay hindi lamang simpleng legal na laban—ito ay kumakatawan sa daan tungo sa katotohanan, sa katarungan, at sa pagbibigay-boses sa mga biktima ng marahas at sistematikong kampanya kontra-droga sa Pilipinas.
Ang mga paratang ay matindi: krimen laban sa sangkatauhan, maramihang pagpatay, at sistematikong pag-alis ng karapatan sa buhay ng mga sibilyan, kabilang na ang mga kabataan at mahihirap. Ang bilang ng mga biktima ay hindi lamang numero sa talaan; ito ay mga buhay na naputol, pangarap na winasak, at pamilyang tuluyang naglaho sa dilim ng takot. Ayon sa dokumento ng mga paratang, mula Hulyo 1, 2016 hanggang Nobyembre 27, 2017, mayroong 3,967 katao na napatay sa ilalim ng mga operasyon kontra-droga at higit sa 16,000 na kaso ng pagpatay na iniimbestigahan, isang average na 39.46 na patay bawat araw. Sa ganitong kalagayan, hindi lamang lipunan ang nasaktan; ang buong bansa ay nagkaroon ng sugat na mahirap pagalingin.
Isa sa mga pinakapang-alarma sa kaso ay ang paggamit ni Duterte ng mga salita—“neutralize,” “shoot,” “kill”—bilang instrumento ng kapangyarihan. Ang mga salitang ito, ayon sa mga saksi, ay hindi basta retorika; ito ay utos na nagbunga ng kamatayan. Ang mga opisyal na itinalaga niya, mula sa pulisya hanggang sa Department of Justice, ay tinanggap ang mga salitang ito bilang gabay. Ang bawat utos, bawat pahayag ay nagbukas ng pintuan sa karahasan at walang habas na pagpatay. Ang “neutralize,” sa konteksto ng anti-droga kampanya, ay literal na ibig sabihin ay patayin.
Ngunit higit pa sa mga salitang binibitawan sa mikropono o telebisyon, ang kaso ay nagpapakita ng sistematikong pattern: ang maramihang pagpatay ay hindi lamang isolated na insidente. Ito ay isang planado, organisado, at patuloy na atake laban sa tinukoy na sektor ng sibilyan—mga mahihirap, drug users, drug pushers, at iba pang tinuturing na “kriminal.” Ayon sa mga legal na eksperto, ang pagkakaroon ng organisadong patayan sa maraming rehiyon, sa loob ng matagal na panahon, ay sapat upang ituring itong malawak at sistematikong atake, na sakop ng batas sa krimen laban sa sangkatauhan.
Isa pang nakakaalarmang aspeto ay ang kawalan ng imbestigasyon sa mga pagpatay. Bagamat may mga operational procedures ang Philippine National Police, wala sa mahigit 3,900 na pagkamatay ang isinailalim sa maayos na imbestigasyon. Ang mga patay ay itinuturing na collateral damage o “legitimate police operation” sa papel, ngunit sa totoong buhay, ang biktima ay tao—may pamilya, may pangalan, may hinaharap. Ang kapabayaan ng estado na imbestigahan ang mga kaso ay nagpapakita ng paglabag sa karapatan sa buhay na itinatakda ng Saligang Batas ng Pilipinas.
Hindi rin maikakaila ang epekto ng kulturang pampulitika sa bansa. Sa isang lipunang may mataas na respeto sa opisyal ng gobyerno, lalo na sa pangulo, ang bawat utos o pahayag ay tinatanggap bilang kautusan. Ang mga mamamayan at opisyal ng gobyerno ay tumatalima, minsan kahit na alam na labag ito sa batas at moralidad. Ang sinseridad ng pangulo, sa mata ng kanyang mga tagasuporta, ay naging rason para ipatupad ang marahas na kampanya. Ang salitang “dapat patayin” ay nagiging utos, at ang utos ay nagiging batas sa lansangan.
Hindi lamang ito kwento ng kapangyarihan; ito rin ay kwento ng paglaban para sa katarungan. Ang mga biktima, sa kabila ng takot at panlilinlang ng maling impormasyon, ay naglalakad ngayon sa korte ng International Criminal Court. Sila’y humihiling ng kumpirmasyon ng mga paratang laban sa dating pangulo, hindi bilang paghihiganti, kundi bilang pagkilala sa kanilang karapatan at dignidad. Ang kanilang boses, matagal nang pinatahimik, ngayon ay muling bumabalik, matatag at puno ng determinasyon.
Sa bawat detalye ng kaso—mula sa mga testimonya ng mga saksi hanggang sa mga dokumento ng gobyerno—makikita ang malinaw na pattern ng kriminalidad. Ang mga pulis at opisyal na gumampan bilang katuwang sa sistematikong pagpatay ay hindi ang pangunahing responsable; ang pinakaresponsable ay ang dating pangulo na nag-utos, nagbigay ng gabay, at nagbigay ng impresyon na ang kamatayan ng kanyang mga kababayan ay isang “necessary evil.” Ang kabuktutan ng kanyang mga salita at gawa ay ipinakita mismo sa kanyang mga pampublikong pahayag, sa mga miting, at sa kanyang huling talumpati bago lumisan sa kapangyarihan.
Hindi lamang ito laban para sa mga naglaho sa dilim. Ito rin ay laban para sa hinaharap ng Pilipinas—para sa isang lipunang may pananagutan at may respeto sa buhay. Ang kumpirmasyon ng mga paratang ay simbolo ng paninindigan: na walang sinumang tao, gaano man kalakas o kataas ang posisyon, ang makakaligtas sa batas kung ang kanyang mga aksyon ay lumalabag sa karapatan ng mamamayan. Ang hustisya ay hindi nagtatangi; ito ay pantay para sa mayaman at mahirap, sa pulitiko at ordinaryong mamamayan.
Sa huli, ang kasong ito ay higit pa sa legal na laban. Ito ay kwento ng mga buhay na pinatay, ng takot na sinasalamin sa bawat mahirap na komunidad, ng katotohanang hinahangad ng bawat biktima. Ang bawat dokumento, bawat testimonya, ay patunay na ang mundo ay tumitingin. Ang mundo ay nakikinig. At higit sa lahat, ang Diyos ng katarungan ay hindi natutulog.
Sa pagbabalik-tanaw sa mga kaganapan, sa bawat pangyayari at ebidensiya, malinaw na ang kahalagahan ng kumpirmasyon ng mga paratang ay hindi maaaring ipagwalang-bahala. Ito ang simula ng pagbabalik ng liwanag sa mga anino, ang pagbibigay-boses sa mga pinatahimik, at ang pagpapaalala na ang hustisya ay may pangalan—ito ay may mukha, at ito ay naninindigan para sa mga biktima ng karahasan, kahirapan, at pandaraya.
Ang kasaysayan ng Pilipinas ay magpapaalala sa lahat na ang kapangyarihan na hindi ginagabay ng batas at moralidad ay maaaring maging sandata ng kamatayan. Ngunit ang hustisya, sa kabila ng tagal ng katahimikan, ay darating. At sa araw na iyon, ang liwanag ng katotohanan ay sisikat sa bawat sulok ng madilim na lansangan, at ang mga biktima ay makakakita ng hustisya na matagal na nilang hinintay. Ang laban sa Rodrigo Duterte sa International Criminal Court ay hindi lamang laban para sa mga biktima; ito ay laban para sa buong bansa, para sa kinabukasan, at para sa di-mabilang na buhay na hindi dapat makalimutan.