Krisis sa Konstitusyon: Senate President Tito Sotto, Kinaharap ang Reklamong Indirect Contempt Matapos Banatan ang Korte Suprema

 

Sa isang hindi inaasahang pag-ikot ng mga kaganapan sa mundo ng pulitika at batas sa Pilipinas, isang matinding sigalot ang kasalukuyang sumisira sa tulay na nag-uugnay sa dalawa sa pinakamakapangyarihang sangay ng ating pamahalaan: ang Senado at ang Korte Suprema.

Ang gitna ng nagbabagang isyung ito ay walang iba kundi si Senate President Vicente “Tito” Sotto III, isang beteranong

mambabatas na ngayon ay nahaharap sa napakabigat na petisyon para sa indirect contempt.

Ang kasong ito ay isinampa ng isang grupo ng mga matatapang na abogado na hindi pinalagpas ang matatalim at mapanuyang pahayag ng pinuno ng Senado laban sa pinakamataas na hukuman ng bansa. Ang isyu ay hindi lamang nakatuon sa isang simpleng palitan ng salita; ito ay isang malalim na pagsipat sa hangganan ng kapangyarihan, paggalang sa mga institusyon, at ang mismong pundasyon ng ating demokrasya.

Nagsimula ang lahat nang maglabas ang Korte Suprema ng isang makasaysayang desisyon na nagdedeklarang “unconstitutional” o labag sa saligang batas ang inihahaing impeachment complaint laban kay Vice President Sara Duterte. Para sa marami, ang desisyong ito ay isang tagumpay ng pananaig ng batas at tamang proseso. Subalit para kay Senate President Sotto, ito ay isang malinaw na panghihimasok ng hudikatura sa eksklusibong kapangyarihan ng Kongreso na dinggin at hatulan ang mga kasong may kinalaman sa impeachment. Sa kanyang pagkadismaya, hindi napigilan ng Senador na magbitiw ng mga salitang nag-iwan ng malalim na sugat sa integridad ng Korte Suprema.

Ayon sa mga petisyuner, na pinangungunahan ng kilala at batikang abogado na si Atty. Ferdinand Topacio kasama si Atty. Manuelito Luna at ang dating Congressman na si Jing Paras, ang mga naging pahayag ni Sotto ay hindi na saklaw ng lehitimong komentaryo. Para sa kanila, ang ginawa ng pinuno ng Senado ay isang direktang pambabastos, pananakot, at paglapastangan sa Kataas-taasang Hukuman. Sa kanilang inihain na petisyon, mariin nilang isinaad na kinutya ni Sotto ang Korte Suprema nang sabihin nitong tila mas magaling pa ang isang “first-year law student” kaysa sa mga mahistrado ng hukuman. Dagdag pa rito, tuwirang pinatungkulan ni Sotto ang ponente ng desisyon na si Senior Associate Justice Marvic Leonen, na sinabihan niyang walang alam sa mga panuntunan o “rules” ng batas.

Ang ganitong uri ng pananalita, ayon kay Atty. Topacio, ay mapanganib. Unti-unti nitong sinisira ang kredibilidad at pinapabagsak ang tiwala ng taumbayan sa Korte Suprema. Sa isang bansa kung saan ang hustisya ang huling kanlungan ng mga naaapi, ang pagdurog sa imahe ng hudikatura ay katumbas ng pagwasak sa mismong haligi ng lipunan. Ipinunto ng mga abogado na bagaman malaya ang sinuman na magpahayag ng kanyang saloobin, ang kalayaang ito ay may limitasyon. Hindi ito lisensya upang bastusin ang isa sa tatlong pangunahing sangay ng pamahalaan na may pantay na antas at kapangyarihan.

Upang bigyan ng mas malinaw na konteksto ang sitwasyon, gumamit si Atty. Topacio ng isang sikat na halimbawa mula sa kasaysayan ng politika sa Estados Unidos. Ipinaalala niya ang naging labanan nina Al Gore at George W. Bush noong taong 2000 para sa pagkapangulo, kung saan ang resulta ng halalan sa estado ng Florida ang nagpasiya sa kapalaran ng buong bansa. Nang magdesisyon ang Korte Suprema ng Amerika pabor kay Bush, isang napakasakit na pagkatalo ito para kay Gore. Subalit sa halip na magdabog o magbitiw ng mga salitang nakakasira sa hukuman, ipinakita ni Gore ang tunay na propesyonalismo at paggalang sa batas. Ayon kay Topacio, sinabi noon ni Gore na hindi man siya sumasang-ayon sa naging pasya ng Korte Suprema, iginagalang niya ito nang buong puso. Ito ang uri ng pamumulitika na inaasahan sa isang matagumpay at malakas na demokrasya. Sa kabilang banda, inihalintulad ni Topacio ang naging reaksyon ni Sotto sa isang batang nagdadabog at napipikon kapag hindi nakukuha ang kanyang gusto—isang asal na hindi raw nararapat para sa isang tao na nakaupo bilang pinuno ng Mataas na Kapulungan.

Ang isyung ito ay nagiging mas kapana-panabik at tila isinulat para sa isang pelikula dahil sa isang nakakagulat na pag-uulit ng kasaysayan. Marami ang hindi nakakaalam na ang lolo mismo ng kasalukuyang Senate President, na nagngangalan ding Vicente Sotto at nagsilbi ring senador noong dekada kwarenta, ay naharap din sa eksaktong kaparehong kaso noong taong 1949. Sa isang kilalang jurisprudence na tinatawag na “In re Sotto,” ang nakatatandang Sotto ay kinasuhan ng indirect contempt matapos din niyang punahin, takutin, at bastusin ang Korte Suprema. Ayon sa mga tala ng kasaysayan, nagbanta pa noon si Vicente Sotto Sr. na papalitan ang mga bumubuo sa Korte Suprema dahil sa hindi pagkakasundo sa isang desisyon. Sa huli, siya ay nahatulan at pinagmulta ng hukuman.

Ngayon, ilang dekada ang nakalipas, tila bumabalik ang nakaraan. Sa mga naging pahayag ni Senate President Tito Sotto, sinabi umano nito na mag-usap-usap na sila sa Senado upang palitan ang mga laman o ang mga mahistrado ng Korte Suprema dahil sa nangyaring desisyon sa impeachment. Ang pagkakahawig ng dalawang pangyayari ay hindi pinalagpas ng mga petisyuner. Buo ang kanilang kumpiyansa na kung ano ang naging kahihinatnan ng lolo, ay siya ring mangyayari sa apo. Naniniwala silang may sapat na batayan at malakas na ebidensya upang mapatawan din ng parusa ang kasalukuyang pinuno ng Senado sa ilalim ng parehong batas.

Ngunit ano nga ba ang ibig sabihin ng indirect contempt at ano ang maaaring maging epekto nito sa buhay at karera ni Sotto? Kapag ang isang tao ay nahatulan ng indirect contempt, nangangahulugan ito na siya ay gumawa ng isang hakbang o nagbitiw ng salita sa labas ng korte na nagpababa sa dignidad at awtoridad ng hukuman. Hindi ito simpleng pagmumura o pagpuna; ito ay isang gawaing nakakasagabal sa tamang pamamahala ng hustisya. Kung mapatunayang nagkasala, maaaring harapin ni Sotto ang parusang multa na umaabot sa tatlumpung libong piso, o higit na mas malala, pagkakulong ng aabot sa anim na buwan. Para sa isang mambabatas na may napakataas na posisyon, ang pagkakahatol sa ganitong kaso ay isang malaking batik sa kanyang reputasyon at maaaring maging mitsa ng mas malalaking problema sa kanyang karera sa pulitika.

Hindi pa natatapos ang kalbaryo ni Sotto sa petisyon sa Korte Suprema. Inihayag din ng grupo ng mga abogado at ni dating Congressman Jing Paras na mayroon silang inihahandang hiwalay na reklamo laban sa kanya. Ito ay isang ethics complaint na balak nilang ihain mismo sa loob ng Senado. Binalaan ng mga abogado si Sotto na hindi niya maaaring gamitin ang “parliamentary immunity” bilang kalasag sa kanyang mga naging pahayag. Ipinaliwanag nila na ang immunity ng isang mambabatas ay sumasaklaw lamang sa mga salitang kanyang binibitiwan sa loob mismo ng bulwagan ng Senado, habang siya ay gumaganap ng kanyang opisyal na tungkulin sa harap ng kanyang mga kapwa senador. Ang mga salitang sinabi ni Sotto sa labas ng Senado, sa mga panayam at sa publiko, ay itinuturing na pahayag ng isang ordinaryong mamamayan na sakop ng pangkalahatang batas ng bansa. Dahil dito, naniniwala sina Paras na dapat siyang papanagutin sa Ethics Committee upang magsilbing aral sa sinumang susubok na lasonin ang isipan ng taumbayan laban sa Korte Suprema. Ayon kay Paras, bilang isang mambabatas, dapat siyang maging ehemplo ng pagsunod sa batas, at hindi tagapanguna sa paghikayat sa mga tao na huwag maniwala sa hudikatura.

Sa gitna ng lahat ng mga pag-atakeng ito, hindi nanatiling tahimik si Senate President Tito Sotto. Nanindigan siya na ang kanyang mga sinabi ay nag-ugat sa isang lehitimong pagkabahala para sa Konstitusyon at sa kapangyarihan ng Kongreso. Para sa kanya, ang ginawa ng Korte Suprema sa pagbasura sa impeachment complaint laban kay VP Sara Duterte ay isang malinaw na “judicial overreach.” Ibig sabihin, lumampas na umano ang hukuman sa itinakda nitong kapangyarihan at pinakialaman na ang trabaho na eksklusibong nakalaan lamang sa mga mambabatas. Iginiit ni Sotto na naglagay ang Korte Suprema ng mga bagong requirement para sa impeachment na wala naman sa orihinal na teksto ng Saligang Batas. Dahil sa desisyong ito, inilarawan ni Sotto na ang proseso ng impeachment sa Pilipinas ngayon ay naging isang “impossible dream” o isang imposibleng pangarap na lamang. Sinabi pa niya na tila ayaw na ng Korte Suprema na magkaroon ng anumang impeachment sa bansa, bagay na direktang sumasalungat sa layunin ng Konstitusyon na magkaroon ng mekanismo para panagutin ang mga tiwaling opisyal ng gobyerno. Dagdag pa niya, kung may kakayahan ang Korte Suprema na baguhin at galawin ang mga panuntunan ng Konstitusyon, mas may karapatan ang Kongreso na gawin ito dahil sila ang tunay na binigyan ng kapangyarihan ng taumbayan na gumawa at mag-amyenda ng mga batas.

Upang patibayan ang kanyang posisyon, ibinunyag ni Sotto na hindi lamang siya ang nag-iisang may ganitong pananaw. Ayon sa kanya, may mga retiradong Associate Justice ng Korte Suprema, mga orihinal na bumuo ng 1987 Constitution, at maging mga dekana ng ibat-ibang law schools sa bansa ang sumasang-ayon sa kanya. Ang mga eksperto umanong ito ay nakakita rin ng mga tinatawag na “factual errors” o maling pagbabase sa mga katotohanan sa naging pasya ng hukuman. Sa ngayon, kalmado lamang na hinihintay ng pinuno ng Senado ang opisyal na kopya ng reklamo bago siya maglabas ng kanyang pormal at komprehensibong sagot sa tulong ng kanyang sariling legal team.

Ang buong pangyayaring ito ay nagbubukas ng isang malaking katanungan tungkol sa kalusugan ng ating pamahalaan. Ang hidwaan sa pagitan ng Kongreso at Korte Suprema ay hindi lamang isang labanan ng mga ego o posisyon sa pulitika. Ito ay isang kritikal na pagsubok sa konsepto ng “checks and balances” na siyang nagpapanatili ng kaayusan at pagkakapantay-pantay ng kapangyarihan sa isang demokratikong bansa. Kapag ang Senado at ang Korte Suprema ay nagbanggaan, ang mga mamamayan ang naiipit sa gitna. Sa isang banda, kailangan nating protektahan ang kalayaan ng Kongreso na gampanan ang kanilang tungkulin nang walang takot o panggigipit mula sa ibang sangay. Sa kabilang banda, kailangan din nating pangalagaan ang dignidad at awtoridad ng Korte Suprema bilang huling tagapamagitan ng tama at mali sa ating lipunan. Kung ang mga mismong lider ng ating bansa ay walang paggalang sa mga desisyon ng hudikatura, paano pa natin maaasahan ang mga ordinaryong mamamayan na sumunod sa batas?

Ang kinahihinatnan ng petisyong indirect contempt laban kay Senate President Tito Sotto ay magtatakda ng isang napakahalagang pamantayan sa kasaysayan ng ating bansa. Magiging batayan ito kung hanggang saan ang hangganan ng kalayaan sa pagpapahayag ng isang opisyal ng gobyerno kapag ang pinupuna ay ang Korte Suprema. Kung mapaparusahan si Sotto, magsisilbi itong malakas na babala sa sinumang nagnanais na kwestyunin ang awtoridad ng hukuman sa paraang mapanira at walang galang. Ngunit kung siya ay makakalusot, maaari itong magbukas ng pinto para sa higit pang mga agresibong pag-atake sa hudikatura mula sa mga pulitikong hindi pabor sa kanilang mga desisyon.

Habang patuloy na gumugulong ang kasong ito, ang buong bansa ay nakabantay sa bawat hakbang ng magkabilang panig. Ang mga argumento ay nagiging mas mainit, ang mga linya ay nagiging mas malinaw, at ang labanan ay nagiging mas personal. Sa huli, ang pag-asa ng bawat Pilipino ay mananaig ang katotohanan, hustisya, at ang tunay na diwa ng Konstitusyon na pilit nating pinoprotektahan mula pa sa simula ng ating Republika. Ito ay isang kwentong patuloy na isusulat ng mga pangyayari, isang kasaysayan na hinuhubog mismo sa harap ng ating mga mata.