Sa gitna ng tila kalmado ngunit sa ilalim ay kumukulong pulitika sa Pilipinas, isang malaking balita ang biglang sumabog na nag-iwan sa marami nating kababayan na nakanga-nga at hindi makapaniwala. Ang usap-usapan tungkol sa isang matinding expose sa loob mismo ng Palasyo ay mabilis na kumalat na parang apoy sa tuyong damo. Hindi lamang ito basta-bastang tsismis sa kanto; sangkot dito ang mga pinakamalalaking pangalan sa bansa—si Pangulong Bongbong Marcos, ang Kalihim ng Hustisya na si Boying Remulla, at ang dalawang beteranong mambabatas na sina dating Senador Ping Lacson at Tito Sotto. Marami ang nagtatanong: ano nga ba ang nangyari? Bakit tila nagkaka-gulo na sa hanay ng mga lider? At ano itong sinasabing “kahihiyan” na pilit itinatago pero pilit ding lumalabas?
Para maintindihan natin ang kabuuan ng kwento, kailangan nating balikan kung paano nagsimula ang lahat. Alam naman nating lahat na ang pulitika sa ating bansa ay parang isang laro ng chess—bawat galaw ay pinag-iisipan, bawat kakampi ay pwedeng maging kaaway, at bawat sikreto ay may katapat na presyo. Ngunit ang mga huling kaganapan sa Malacañang ay tila lumagpas na sa normal na palitan ng opinyon. Ang mga ulat na lumalabas tungkol sa isang seryosong komprontasyon o di-pagkakaunawaan sa pagitan nina BBM, Remulla, at ng tambalang Lacson-Sotto ay nagbigay ng senyales na mayroong lamat sa pundasyon ng ating pamahalaan.
Si Pangulong Bongbong Marcos, na sa simula ng kanyang termino ay nanawagan ng pagkakaisa, ay nahaharap ngayon sa isang malaking hamon. Hindi madaling pamunuan ang isang bansa na puno ng iba’t ibang interes. Sa kabilang banda, si Boying Remulla, bilang pinuno ng Department of Justice, ay palaging nasa gitna ng mga sensitibong isyu. Ang kanyang papel ay krusyal, lalo na’t siya ang humahawak sa mga kasong pwedeng magpabagsak o mag-angat sa kredibilidad ng administrasyon. Kaya naman nang pumutok ang balita na may mga bagay na “hindi napagkasunduan,” agad na nabahala ang publiko.
Balita at impormasyon
Ngunit saan papasok sina Ping Lacson at Tito Sotto? Ang dalawang ito ay kilala bilang mga “pillars” ng Senado. Sa loob ng maraming taon, sila ang naging boses ng rason at karanasan sa lehislatura. Kahit wala na sila sa pwesto sa ngayon bilang mga senador, ang kanilang impluwensya ay hindi matatawaran. Sila ay may malalim na koneksyon sa loob ng gobyerno at sa iba’t ibang sektor ng lipunan. Ang balitang sila ay “nagulat” o nadamay sa gulo sa Palasyo ay nagpapahiwatig lamang na ang isyung ito ay hindi lang basta internal na usapin ng ehekutibo, kundi isang bagay na may kinalaman sa pambansang interes.
Ang salitang “kahihiyan” ay mabigat. Kapag ginamit ito sa konteksto ng matataas na opisyal, karaniwan itong tumutukoy sa mga pagkakamali sa polisiya, mga tagong transaksyon, o kaya naman ay mga personal na bangayan na nakakaapekto sa serbisyo publiko. Sa mga kumakalat na impormasyon, tila may mga dokumento o impormasyon na lumabas na hindi dapat nakita ng publiko. Ang mga ito raw ay nagpapakita ng mga desisyong ginawa sa likod ng mga saradong pinto na hindi pabor sa nakararami. Dito pumasok ang “gulat” ng mga datihang pulitiko. Sinasabing kahit ang mga beteranong tulad nina Lacson at Sotto ay hindi inaasahan ang lalim ng mga nadiskubreng anomalya o maling pamamalakad.
Napakahalaga na maunawaan ng bawat Pilipino ang implikasyon nito. Ang kaguluhan sa loob ng gobyerno ay hindi lang teleserye na panonoorin natin sa gabi. Ito ay may direktang epekto sa presyo ng bigas, sa seguridad ng ating bansa, at sa kinabukasan ng ating mga anak. Kapag ang mga nasa itaas ay nag-aaway o nagkakanya-kanya dahil sa pansariling interes o dahil sa kahihiyan, ang taumbayan ang unang nagdurusa. Ang tanong ng marami: sino ba talaga ang nagsasabi ng totoo? Sino ang tunay na nagmamalasakit, at sino ang nagtatago lamang sa likod ng mga mabulaklak na salita?
Sa mga nakaraang buwan, nakita natin ang unti-unting pagbabago sa tono ng mga pahayag mula sa Palasyo. Ang dating matatag na alyansa ay tila nagkakaroon na ng mga lamat. Ang pagpasok nina Lacson at Sotto sa eksena, kahit sa pamamagitan lamang ng kanilang mga komento o babala, ay nagbibigay ng bigat sa mga akusasyon. Hindi sila ang tipo ng mga tao na basta-basta magsasalita kung walang matibay na basehan. Ang kanilang “pagkagulat” ay repleksyon ng pagkagulat din nating mga ordinaryong mamamayan.
Marami ang naniniwala na ang expose na ito ay simula pa lamang. Sa mundo ng impormasyon ngayon, mahirap nang magtago ng sikreto. Ang bawat kilos ay nakabantay, at bawat dokumento ay may posibilidad na ma-leak. Ang sinasabing kahihiyan ni BBM ay maaaring maging mitsa ng mas malaki pang pagbabago sa ating sistemang pulitikal. Kung mapapatunayan na may mga maling naganap, kailangang may managot. Pero sa kasalukuyan, ang mahalaga ay ang pagbabantay ng publiko. Huwag tayong basta-basta maniniwala, pero huwag din tayong magbubulag-bulagan.
Ang papel ni Boying Remulla sa gitna ng sigalot na ito ay partikular na kawili-wili. Bilang DOJ Secretary, sa kanya nakasalalay ang pagpapatupad ng batas. Ngunit paano kung ang mismong administrasyong kinabibilangan niya ang nahaharap sa mga tanong tungkol sa legalidad at moralidad? Ang pressure sa kanya ay napakatindi. Kailangan niyang pumili sa pagitan ng katapatan sa kanyang pinuno o katapatan sa kanyang sinumpaang tungkulin sa bayan. Ang mga ulat na “nagkaka-gulo na” sa kanilang hanay ay nagpapahiwatig na ang pressure na ito ay umabot na sa sukdulan.
Samantala, ang publiko ay patuloy na naghihintay ng malinaw na paliwanag. Hindi sapat ang mga “press release” na nagsasabing lahat ay maayos. Nakikita ng mga tao ang tensyon. Nararamdaman ng mga tao ang kawalan ng katiyakan. Ang social media ay puno ng iba’t ibang opinyon, at minsan ay mahirap nang makilala ang katotohanan sa fake news. Pero ang katotohanan ay may sariling paraan para lumabas. Ang kahihiyan, gaano man ito kalalim ibaon, ay laging hahanap ng butas para malaman ng lahat.
Sa bawat kanto ng Pilipinas, mula sa mga palengke hanggang sa mga opisina, ito ang paksa ng usapan. May mga nagsasabing ito ay bahagi lamang ng pulitika para sirain ang imahe ng Pangulo. Mayroon din namang naniniwala na ito na ang hinihintay nilang “break” para malaman ang mga tunay na nangyayari sa loob ng Malacañang. Ang mahalaga ay ang diskurso. Ang katotohanan na ang mga tao ay nag-uusap at nagtatanong ay isang magandang senyales na buhay ang ating demokrasya.
Pulitika
Habang lumalalim ang gabi, lalong tumitindi ang kaba ng ilan. Ano ang susunod na kabanata? May lalabas pa bang mas matitinding ebidensya? Paano sasagutin ng Palasyo ang mga akusasyong ito? At higit sa lahat, ano ang gagawin nina Lacson at Sotto sa mga susunod na araw? Sila ba ay mananatiling tagamasid lamang, o gagawa sila ng mas radikal na hakbang para “isalba” ang bansa mula sa sinasabing kahihiyan?
Ang Pilipinas ay nasa isang kritikal na yugto. Ang tiwala ng mamamayan ay isang mahalagang kayamanan na kapag nawala ay mahirap nang mabalik. Ang bawat opisyal ng gobyerno ay dapat laging tatandaan na sila ay nanunungkulan para sa bayan, hindi para sa kanilang sarili o sa kanilang mga kapartido. Ang expose na ito ay nagsisilbing paalala na walang sinuman ang higit sa batas, at walang sikretong hindi mabubunyag.
Kaya naman, mga kababayan, manatili tayong mapagmatyag. Ang kwentong ito nina BBM, Boying Remulla, Ping Lacson, at Tito Sotto ay hindi pa tapos. Ito ay isang paalala na sa likod ng mariringal na kasuotan at matatayog na gusali, may mga kwento ng pakikibaka para sa kapangyarihan at katotohanan. Sa dulo, ang tanging mahalaga ay ang kapakanan ng bawat Pilipino. Huwag nating hayaan na ang kahihiyan ng ilan ay maging kahihiyan ng buong bansa. Tayo ang may-ari ng kapangyarihan sa bansang ito, at sa atin dapat nagmumula ang tunay na hatol.
Patuloy nating subaybayan ang mga susunod na kaganapan. Ang kaguluhang ito sa Palasyo ay maaaring maging simula ng isang bagong kabanata sa ating kasaysayan. Maging handa, maging mulat, at higit sa lahat, maging matapang sa paghahanap ng katotohanan. Dahil sa huli, ang katotohanan ang magpapalaya sa atin mula sa anumang uri ng panlilinlang at kahihiyan.