MANILA, PHILIPPINES – Sa isang hindi inaasahang pagtitipon sa loob ng plenaryo ng Senado, tila tumigil ang ikot ng mundo para sa ilang mambabatas. Sa gitna ng mainit na deliberasyon para sa pambansang pondo, tumayo si Senadora Imee Marcos, bitbit ang isang makapal na folder na kulay asul—isang folder na magsisilbing mitsa ng pinakamalaking iskandalo sa kasaysayan ng budget sa Pilipinas.
Ang Unang Pasabog: “Buking Kananaman Ading!”
“Akala niyo ba ay hindi ko makikita ito?” simula ng Senadora sa isang boses na puno ng poot at panunuya. “Buking kananaman ading! Ang mga numerong ito ay hindi nagsisinungaling, pero ang mga taong gumawa nito ay eksperto sa pagbaluktot ng katotohanan.”
Ayon sa rebelasyon, mayroong tinatawag na “Ghost Projects” na nagkakahalaga ng bilyon-bilyong piso na nakatago sa ilalim ng mga inosenteng pangalan ng programa para sa mga mahihirap. Ngunit sa likod ng mga titulong gaya ng “Livelihood for the Masses,” natuklasan ni Imee na ang pondo ay direktang dumadaloy sa mga pribadong bank account sa ibang bansa.
Ang “Kababuyan” sa Budget
Hindi lamang simpleng overpricing ang isiniwalat. Inilarawan ni Imee ang sitwasyon bilang isang “kababuyan”—isang terminong bihirang gamitin sa loob ng Senado ngunit akma sa tindi ng natuklasan. Sa bawat pahina na binubuklat niya, lumalabas ang mga transaksyong walang resibo, mga pirma ng mga taong matagal nang pumanaw, at mga proyektong “tapos na” sa papel pero hindi man lang nasimulan sa aktwal na lokasyon.
“Grabe ito! Napaka walang hiya!” sigaw niya habang ipinapakita ang mga larawan ng mga tiwangwang na lupain na dapat sana ay mga ospital at paaralan na. “Habang ang mga kababayan natin ay nagtitiis sa gutom at walang trabaho, may mga tao rito sa loob na nagpapakasasa sa pera ng taumbayan. Paano niyo nasisikmurang matulog sa gabi?”
Ang Sikretong “Ading”
Bagama’t kilala ang terminong “Ading” bilang pagtukoy sa isang nakababatang kapatid o kaibigan sa wikang Ilokano, sa konteksto ng talumpating ito, tila may mas malalim at mas madilim na pinatutunguhan ang salitang ito. Sino nga ba ang “Ading” na tinutukoy ni Imee? Marami ang nagbulong-bulungan sa gallery. Ang mga mata ng publiko ay nakatuon sa mga opisyal na biglang namutla at hindi mapakali sa kanilang mga upuan habang binabasa ang mga petsa at eksaktong halaga ng nakulimbat na pondo.
Detalye ng Sabwatan
Sa loob ng 2,000 pahinang dokumento na hawak ng Senadora, nakasaad ang isang network ng mga dummy corporations. Ang mga kumpanyang ito ay rehistrado lamang nitong nakaraang taon ngunit nakakuha na ng bilyon-piso na kontrata. Ayon sa imbestigasyon, ang mga address ng mga kumpanyang ito ay tumuturo lamang sa mga bakanteng lote o kaya naman ay mga tindahan ng sari-sari sa malalayong probinsya.
“Ito ang modus operandi nila,” paliwanag ng isang source na malapit sa opisina ng Senadora. “Gagawa ng kumpanya, kukuha ng pondo, idideklarang ‘finished project,’ at pagkatapos ay mawawala na parang bula ang pera at ang kumpanya. At ang lahat ng ito ay may basbas mula sa itaas.”
Ang Reaksyon ng Publiko at ng Palasyo
Matapos ang pasabog, mabilis na kumalat ang balita sa social media. Nagngitngit ang mga netizen. “Wala silang patawad!” sabi ng isang viral post. Ang hashtag na #BudgetKababuyan ay agad na nag-trend. Sa kabilang banda, nanatiling tahimik ang ilang kampong tinamaan, habang ang iba naman ay mabilis na naglabas ng mga generic na pahayag na nagtatanggol sa kanilang integridad. Ngunit para sa publiko, ang mga dokumentong inilatag ni Imee Marcos ay sapat na para tawaging “ebidensyang hindi matitinag.”
“Hindi Ako Titigil”
Sa pagtatapos ng kanyang talumpati, nag-iwan ng isang matinding babala si Imee Marcos: “Huwag niyo akong subukan. Ang folder na ito ay simula pa lamang. Mayroon pa akong tatlong kahon ng ebidensya na magpapatunay na ang kababuyan ninyo ay laganap mula Luzon hanggang Mindanao. Ibabalik natin ang pera sa tao, at sisiguraduhin kong mabubulok kayo sa kulungan.”
Ang bansa ay kasalukuyang naghihintay sa susunod na hakbang. Magkakaroon ba ng malawakang pagbalasa sa gobyerno? Sino-sino ang mga susunod na papangalanan? Isa lang ang sigurado: Ang katahimikan sa Senado ay nabasag na, at ang baho ng kurapsyon ay hindi na kayang itago pa ng anumang pabango ng politika.